​‘काम माग्दा हातमा पासपोर्ट दिनु पर्ने अवस्था छ मुलुकमा’

रामचन्द्र महर्जन
भदौ २०, काठमाडौं ।  

अहिले मुलुकमा विदेश जाने र धन कमाउने एक खाले लहर नै देखिएको छ । भर्खरै प्लस टु पास गरेका विद्यार्थी देखि रोजगारीका लागि भौतारिरहेका सबैको रोजाई अहिले विदेश बनिरहेको छ ।

विदेश जादैमा सजिलै धन कमाउन सकिदैन भन्ने तथ्य पनि अधिकाश बुझेका छन् । तर मुलुकमा उचित रोजगारीको अवसर नहुनु र रोजगारी पाईहाले पनि पुग्दो कमाई नहुनुले अधिकाशलाई विदेशको वाटो तर्फ दोर्‍याईरहेको छ । यही कारण नेपालवाट बैदेशिक रोजगारी तथा अध्ययनका लागि भन्दै दैनिक सयौ युवा विदेश पलायन भईरहेका छन् । जोश जागर र क्रियाशिलता हुने भएकाले मुलुक निर्माणको मुख्य आधारका रुपमा लिइने युवा रोजगारीका पलायन भईरहेपनि रोक्न सरकारले ठोस योजना ल्याउन सकेको छैन ।
मुलुकमा रोजगारी माग्दा पासपोर्ट दिने परिपाटी बस्दै गएको वताउनुहुन्छ एमाले अध्यक्ष केपी ओली । ‘नेपाली ४० लाख भन्दा बढी युवा अहिले रोजगारीका लागि विदेशमा छन् ।’ उहाँ थप्नुहुन्छ–‘देश हाक्ने देश बनाउने युवाले काम माग्दा हातमा पासपोर्ट दिनु पर्ने अवस्था छ मुलुकमा ।’
लाखौ युवा अहिले विदेशी भुमिमा कार्यरत छन र विदेश जानेको लर्को अझै पनि उस्तै छ । तर सरकारले मुलुक हाक्ने र मुलुकमा स्थायीत्व कायम गर्ने अभिभारा युवामै रहेको कुरा बताइरहेको छ । उपप्रधान एवं गृहमन्त्री बामदेव गौतम भन्नुहुन्छ–‘नेपालमा प्राकृतिक श्रोत साधनको अपार भण्डार छ त्यसको संरक्षण र सम्बद्र्धन गर्न जिम्मेवारी युवाको काँधमा छ ।’ युवाहरुको जोश जागरले नै मुलुकले नया दिशा तर्फ अग्रसर गराउने पनि उहाँको कथन छ र भन्नु हुन्छ ‘ हामीले मुलुकमा गणतन्त्र स्थापना गरायौ अब त्यसलाई समृद्ध गर्ने जिम्मेवारी पनि युवाकै काँधमा छ ।’ 

यसो त युवाका लागि सरकारले विभिन्न समयमा विभिन्न कार्यक्रम समेत नल्याएको होइन तर ती कार्यक्रम खासै प्रभावकारी हुन नसकेको कसैवाट लुकेको छैन । यसका अलावा युवा वर्गलाई गलत ढंगवाट बुझ्ने र उनीहरुलाई गलत दिशा तर्फ मोड्ने कार्य भईरहेपनि त्यो रोक्न नसक्नु कमजोरी भएको एमाले अध्यक्ष ओलीको बुझाई छ । ‘युवाले नै देश बनाउने हो बालबालिका र बृद्धबृद्धाले सक्दैन किनकी उनीहरुसंग जोश जागर हुदैन । तर विडम्बना हाम्रो मुलुकमा युवालाई प्रोत्सान भन्दा पनि बदनाम गरिन्छ ।’ उहाँ फेरि भन्नुहुन्छ– ‘यहाँ जोश जाँगर र क्रियाशिल भएर अघि बढ्ने युवालाई हुल्याहा, गुण्डा, डन देख्ने परिपाटी छ । केही गर्न खोज्ने युवालाई देश विकासमा लगाउनु पर्ने हो तर गलत वाटो हिडेकालाई सही बाटोमा ल्याउने कोशिश हुदैन यसमा दोष कस्को ?’

विदेशमा रोजगारीका लागि गएका युवाले पठाएकै रेमिट्यान्समा मुलुकको अर्थतन्त्र निर्भर भएको छ । तत्कालका लागि यसले अर्थतन्त्रमा राम्रो प्रभाव देखाएपनि भविष्यमा यो मुलुकका लागि खतरापूर्ण हुन सक्ने अर्थ विद बताईरहेका छन् । मुलुकमा रोजगारी श्रृजना गरि युवालाई विदेश पलायन हुनवाट बचाउन ठोस र प्रभावकारी योजना आवश्यक रहेको धारणा छ युवा संघ नेपालका अध्यक्ष महेश बस्नेतको । ‘युवाका मुद्धा स्थापित गर्न हामी क्रियाशिल छौ ।’ उहाँ भन्नु हुन्छ –‘तर युवा विदेशिएका छन् । र सरकार उनीहरुले पठाउने रेमिट्यान्समा रमाएर रेमिट्यान्स बैंक स्थापना गर्ने बताइरहेको छ ।’
नेपालको दिर्घकालिन विकासका लागि रेमिट्यान्स बैंक नभई युवा रोजगार बैंकको आवश्यकता रहेको उल्लेख गर्दै उहाँ थप्नु हुन्छ–‘रेमिट्यान्स बैंक स्थापना गर्ने तर्फ होइन १० वर्ष पछि नेपालमै रोजगारी श्रृजना गर्ने गरि युवा रोजगार बैंक स्थापना गरिनुपर्छ ।’
नेपाल मात्र नभई अहिले एशियाका अन्य मुलुकमा पनि युवा जनशक्ति विदेश पलायन हुने क्रम बढेको विभिन्न अध्ययनले देखाएको छ । अधिकांश विकासोन्मुख मुलुकमा रहेको यो समस्या निकाकरणका लागी पनि सामुहिक पहल आवस्यक देखिएको छ ।